Waarom verandering begint met luisteren, vertragen en ruimte maken voor weerstand
Weerstand is niet alleen onvermijdelijk in verandertrajecten, wij geloven bij CODE GEEL dat het zelfs essentieel is. Het gebeurt regelmatig dat een opdrachtgever ons bijna voorzichtig aankijkt en vraagt:
“Krijgen jullie nou echt energie van weerstand?”
Ons antwoord is: volmondig ja! Niet omdat we genieten van tegenstand, maar omdat we weten dat waar weerstand opduikt, er iets aangeraakt wordt dat ertoe doet.
Zodra mensen hun hakken in het zand zetten, zich stil terugtrekken of juist fel worden in een overleg, weet je: hier gebeurt iets. Hier schuurt iets. Hier dient zich iets aan wat gehoord en serieus genomen wil worden.
En het is precies op dat snijvlak – tussen het bekende en het mogelijke, tussen oude structuren en nieuw gedrag – dat Theory U van betekenis is.
Wat is Theory U?
Theory U, ontwikkeld door Otto Scharmer aan het MIT, biedt geen kant-en-klaar stappenplan verandering. Het is eerder een manier van kijken, luisteren en handelen die ruimte maakt voor de diepere lagen van een verandering, die lagen waar de werkelijke beweging ontstaat, maar waar we vaak met een boog omheen communiceren.
Veel klassieke veranderstrategieën focussen op logica, structuur, planning en controle.
Daar is niets mis mee, tot op zekere hoogte. Maar zodra een verandering mensen écht raakt: hun rol, hun identiteit, hun onderlinge relaties: kom je er met ratio en top-downcommunicatie niet meer.
Dan vraagt het proces om iets anders: vertraging, luisterkracht, verbeelding, en het lef om samen het onbekende in te stappen.
Theory U nodigt uit tot precies dat. Het model beschrijft vijf fases, in een U-vorm, die niet alleen lineair maar vooral ervaringsgericht doorlopen worden:
1. Downloading – het herhalen van bestaande verhalen
We starten met wat we al weten: onze overtuigingen, onze gewoontes, onze automatische reacties. De wereld wordt geïnterpreteerd vanuit het bekende. Communicatie is in deze fase vaak bevestigend, rationeel en voorspelbaar.
2. Sensing – waarnemen zonder oordeel
Door actief te luisteren: niet alleen met het hoofd, maar ook met hart en buik, ontstaat er ruimte om werkelijk te begrijpen wat er speelt. Niet alleen op papier, maar vooral tussen mensen, in de dynamiek, in wat wél gevoeld maar nog niet benoemd wordt.
3. Presencing – stilstaan in het niet-weten
Dit is het stiltepunt onderin de U: het moment waarop we stoppen met zoeken naar snelle antwoorden, en beginnen met luisteren naar wat de toekomst van ons vraagt. Niet vanuit controle, maar vanuit vertrouwen. Vanuit een innerlijk weten, een diepere intentie.
4. Crystallizing & Prototyping – van visie naar actie in kleine stappen
In plaats van groots en meeslepend te plannen, beginnen we te bouwen aan de toekomst door middel van kleine, tastbare experimenten. Geen perfectionisme, maar leren door te doen. De communicatie in deze fase is uitnodigend, lerend, kwetsbaar en daadkrachtig.
5. Performing – het nieuwe wordt zichtbaar en leefbaar
Wat in de eerdere fases is ontstaan, wordt nu concreet. Niet als eindpunt, maar als een voortdurend lerend systeem waarin de verandering onderdeel wordt van het dagelijks handelen. Communicatie krijgt hier de vorm van storytelling, delen van successen, en rituelen die de nieuwe werkelijkheid verankeren.
Waarom emoties en weerstand niet uit de weg mogen worden gegaan
In veel verandertrajecten ligt de focus op structuur, inhoud en voortgang, terwijl juist de onderstroom: gevoelens, overtuigingen, onzekerheden, bepalen of een verandering werkelijk landt of slechts oppervlakkig beklijft.
Mensen die bij de start enthousiast zijn, kunnen halverwege afhaken.
En mensen die eerst mopperen, blijken later de trouwste ambassadeurs, mits ze serieus genomen worden.
Theory U maakt ruimte voor die dynamiek. Het nodigt ons uit om emoties niet te framen als ruis of weerstand, maar als richtingaanwijzers. Boosheid kan betekenen dat iemand iets waardevols dreigt te verliezen. Verwarring laat zien dat het oude denkkader niet meer volstaat. Angst wijst vaak op een diepere betrokkenheid, op zorg om iets wat ertoe doet.
Pas als we die emoties niet wegmasseren, maar nieuwsgierig bevragen, kunnen we samen verder. Verandering zonder emotie is façade. Verandering met emotie wordt gedragen.
Hoe kun je Theory U toepassen in jouw verandertraject?
Je hoeft geen expert te zijn in systemisch denken of presencing om met Theory U te beginnen. Wat het vooral vraagt, is het lef om het proces serieus te nemen, juist als het ongemakkelijk wordt. Hieronder drie benaderingen die helpen om Theory U toe te passen in jouw praktijk:
1. Vertragen om te verdiepen
In plaats van meteen in actie te schieten, start je met vertraging.
Voer verkennende gesprekken. Organiseer sessies waarin mensen kunnen vertellen wat ze voelen, missen, hopen of vrezen. Gebruik geen formulieren of dashboards, maar stiltes, open vragen en aandacht.
2. Communiceer niet over verandering – maar vanuit de verandering
Laat communicatie niet slechts het sluitstuk zijn (“we sturen een interne nieuwsbrief”), maar het hart van het proces. Geef ruimte aan verhalen, twijfels, dromen en herinneringen. Laat teams zelf woorden geven aan de beweging. Gebruik taal die raakt, beelden die beklijven, en rituelen die verbinden.
3. Begin klein, leer snel
In plaats van een allesomvattend masterplan, start je met kleine prototypes: nieuwe overlegvormen, gedeeld leiderschap, rituelen voor besluitvorming. Laat teams zelf kiezen, uitproberen, leren en bijsturen. Zo bouw je vanuit vertrouwen en betrokkenheid aan duurzame verandering.
Lijn en leiderschap: ze hebben elkaar nodig
De lijn geeft structuur. Leiderschap geeft energie. Samen zorgen ze dat boodschappen niet alleen landen, maar ook leven. Of zoals Yukl (2013) het stelt: effectief leiderschap vereist zowel taakgerichte als relationele communicatie. Grote veranderingen vragen niet om méér communicatie, maar om betere communicatie.
Echte verandering begint bij het gesprek
Theory U is geen model dat je van de plank trekt en even implementeert. Het is eerder een uitnodiging om samen een andere manier van kijken te oefenen, een manier die aandacht heeft voor wat er leeft, wat er schuurt, en wat er mogelijk is voorbij de ruis van de dagelijkse operatie.
Bij CODE GEEL geloven we dat echte verandering begint bij mensen serieus nemen, niet alleen in hun taak, maar in hun emoties, verhalen en verlangen naar betekenis.
Juist daar, in het midden van de U, ontstaat iets nieuws. Iets dat niet bedacht is in een spreadsheet, maar gevoeld, gedeeld en geleefd wordt.
aan de slag met Theory U in jouw verandertraject?
Anne helpt graag!
