Bij verandercommunicatie draait alles om begrijpen wat er écht gebeurt tussen mensen. Niet alleen plannen, maar patronen. Niet alleen middelen, maar betekenis. Antropologie brengt precies die extra laag. Het helpt ons kijken naar gedrag, taal, rituelen en ongeschreven regels in teams en organisaties zodat communicatie landt, beweging ontstaat en verandering blijft. Collega Veronie heeft een achtergrond in antropologie en neemt je graag mee in waarom juist díe bril zoveel toevoegt aan verandercommunicatie.
“Antropologie maakt vreemd wat vertrouwd is, en vertrouwd wat vreemd is.”
Zo leg ik antropologie uit in 1 zin aan mensen die niet weten wat het inhoudt. En het klinkt misschien als een mooi motto, maar in de praktijk is het een krachtige manier van kijken. Want bij verandercommunicatie gaat het precies hierom: vanzelfsprekendheden durven bevragen én het onbekende dichterbij brengen.
Vreemd maken wat vertrouwd is
In elke organisatie zijn er gewoonten die zo vanzelfsprekend voelen dat niemand ze meer in twijfel trekt. Denk aan wekelijkse overleggen die altijd hetzelfde ritme volgen, of het idee dat piekdagen nu eenmaal niet te vermijden zijn. Voor medewerkers voelt dat vertrouwd. Maar als je bijvoorbeeld duurzamer wilt worden door juist die piekbelasting te verminderen, helpt antropologie je dit vertrouwde patroon weer “vreemd” te maken.
Een antropoloog kijkt als buitenstaander en stelt vragen die anderen niet meer stellen: waarom werken we eigenlijk allemaal tegelijk op kantoor? Waarom is buiten de deur vergaderen nodig? Door dat vertrouwde even uit te lichten, zie je waar ruimte ontstaat om te veranderen. Voor verandercommunicatie is dat essentieel: je maakt onzichtbare patronen zichtbaar en bespreekbaar.
Een mooi voorbeeld hiervan is ons project over het verspreiden van piekdagen over de werkweek. Daar onderzochten we samen met een facilitair dienstverlener van de Rijksoverheid hoe we medewerkers konden verleiden op een andere dag naar kantoor te komen en welke vanzelfsprekendheden daarvoor doorbroken moesten worden. Meer daarover lees je hier.
Vertrouwd maken wat vreemd is
Het omgekeerde is net zo belangrijk. Veranderingen voelen vaak spannend en onbekend. Een nieuw systeem dat anders werkt, een reorganisatie die teams opsplitst, of nieuwe kernwaarden die nog niet ingeburgerd zijn. Dat kan vreemd en soms bedreigend voelen.
Door antropologisch te kijken, kun je juist dat vreemde vertrouwd maken. Dat doe je door houvast te bieden: rituelen, verhalen en ervaringen die mensen herkennen. In plaats van een nieuwe strategische koers opleggen, kan je teams laten bespreken hoe zij een nieuwe strategische koers ervaren. Of door kleine vaste momenten in te bouwen, zoals een korte check-in bij de start van een nieuwe manier van werken. Zulke rituelen geven vertrouwen dat je samen door de verandering gaat, in plaats van ieder voor zich.
Bij ons project over de nieuwe manier van werken hebben we dit heel concreet gemaakt. We ontwikkelden een spel dat het hele bedrijf met elkaar speelde. Zo konden medewerkers spelenderwijs kennismaken met de nieuwe manier van werken, samen in gesprek over verwachtingen, en ontdekken hoe het er in de praktijk uit zou zien. Het spel maakte een abstracte verandering tastbaar en gaf iedereen de kans om actief mee te doen.
Toepassing van antropologie op verandercommunicatie: de innovatiecurve van Rogers
Bij Code Geel werken we graag met de innovatiecurve van Rogers. Die sluit namelijk perfect aan bij een antropologische manier van kijken naar verandering: verschillende perspectieven serieus nemen, en erkennen dat mensen vanuit verschillende posities naar een verandering kijken. Het werkt niet om iedereen over één kam te scheren; pas wanneer je de verandering opdeelt in groepen met eigen verwachtingen en verhalen, krijg je zicht op wat er echt nodig is.
Verandering verloopt nooit voor iedereen gelijk. De innovatiecurve laat zien dat er altijd groepen zijn die vroeg instappen en groepen die liever afwachten. Innovators en early adopters willen vaak meteen proberen, terwijl de late majority eerst bewijs wil zien dat iets werkt. Meer over de innovatiecurve lezen? Klik hier.
Door een verandering te plotten op deze curve, zie je in één oogopslag dat niet iedereen dezelfde verwachtingen heeft. Als je dat weet, kun je je verandercommunicatie aanpassen. Niet één boodschap voor iedereen, maar verschillende perspectieven meenemen. Dat vergroot de kans dat alle groepen zich gehoord voelen en voorkomt dat mensen afhaken omdat de communicatie te ver van hun beleving afstaat.
Klaar om antropologie in te zetten bij verandercommunicatie?
Als je wilt dat verandering niet alleen bedacht maar ook daadwerkelijk gedragen wordt, is het tijd om het onzichtbare zichtbaar te maken. Daarvoor kan je een antropologische invalshoek gebruiken. Zo sluit je beter aan bij wat medewerkers nodig hebben om mee te gaan in de verandering.
Wanneer ga jij met een antropologische blik kijken naar je verandertraject?
Veronie kijkt graag met je mee!
